Słownik

Słownik pojęć, z przepisem przy każdym haśle.

Słownik pojęć wyjaśnia terminy prawa produktowego Unii Europejskiej: karty charakterystyki, oznakowanie CLP, wyroby budowlane, bezpieczeństwo produktów według GPSR i cyfrowy paszport produktu. Każde hasło podaje termin z polskiej wersji przepisu, artykuł, na którym się opiera, odnośnik do tekstu w EUR-Lex i datę ostatniego sprawdzenia.

A

Archiwum wersji: Archiwum wersji przechowuje każdą wydaną wersję dokumentu w niezmienionej postaci, razem z okresem, w którym obowiązywała. Dla kart charakterystyki obowiązek wynika z art. 36 REACH: wszystkie wymagane informacje, także zastąpione wersje, przechowuje się co najmniej dziesięć lat od ostatniej produkcji, importu, dostawy lub zastosowania.

C

Cyfrowy paszport produktu: Cyfrowy paszport produktu to według ESPR zbiór danych specyficznych dla danego produktu, zawierający informacje określone w mającym zastosowanie akcie delegowanym i dostępny drogą elektroniczną za pomocą nośnika danych, na przykład kodu QR. Obowiązek powstaje dopiero z aktem delegowanym dla danej grupy produktów (art. 2 pkt 28 i art. 4 ESPR).

D

Dalszy użytkownik: Dalszy użytkownik to według REACH osoba fizyczna lub prawna mająca siedzibę w Unii, niebędąca producentem ani importerem, która używa substancji w jej postaci własnej lub jako składnika mieszaniny w ramach działalności przemysłowej lub zawodowej. Należą do nich na przykład formulatorzy mieszanin (art. 3 pkt 13 REACH).
Deklaracja właściwości użytkowych: Deklaracja właściwości użytkowych to oświadczenie producenta o właściwościach użytkowych wyrobu budowlanego w odniesieniu do jego zasadniczych charakterystyk. Sporządza się ją dla wyrobów objętych normą zharmonizowaną lub europejską oceną techniczną, a stanowi podstawę oznakowania CE (art. 4 rozporządzenia (UE) nr 305/2011).
Deklaracja właściwości użytkowych i zgodności: Deklaracja właściwości użytkowych i zgodności łączy deklarację właściwości użytkowych z deklaracją zgodności dla wyrobów budowlanych. Wprowadza ją rozporządzenie (UE) 2024/3110. Zastępuje dotychczasową deklarację osobno dla każdej rodziny wyrobów, rok po przyjęciu aktu wykonawczego, który czyni nową normę obowiązkową, albo później (art. 95 ust. 9).
Deklaracja zgodności UE: Deklaracja zgodności UE to oświadczenie producenta, że produkt spełnia wymagania mającego zastosowanie unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego. Towarzyszy oznakowaniu CE na przykład maszyn, urządzeń elektrycznych czy zabawek. Jej treść określa właściwy akt, dla maszyn art. 21 i załącznik V rozporządzenia (UE) 2023/1230.

E

ESPR: ESPR to rozporządzenie (UE) 2024/1781 w sprawie ustanowienia ram ustalania wymogów ekoprojektu w odniesieniu do zrównoważonych produktów. Wyznacza ramy wymogów dotyczących trwałości, naprawialności, recyklingu i informacji o produktach. Jest podstawą prawną cyfrowego paszportu produktu, a konkretne wymogi obowiązują dopiero po przyjęciu aktu delegowanego dla danej grupy.
Etykieta cyfrowa: Etykieta cyfrowa to dobrowolne uzupełnienie fizycznej etykiety według CLP: oprócz etykiety fizycznej elementy etykiety mogą być podane w formie cyfrowej, a prowadzi do nich nośnik danych umieszczony na etykiecie lub obok niej. Wprowadziło ją rozporządzenie (UE) 2024/2865 (art. 34a i 34b CLP).

G

GHS: GHS to globalnie zharmonizowany system klasyfikacji i oznakowania chemikaliów, opracowany w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych. Sam nie jest aktem prawa Unii. W Unii kryteria GHS włącza rozporządzenie CLP (WE) nr 1272/2008, z którego pochodzą obowiązujące piktogramy, hasła ostrzegawcze oraz zwroty H i P.
GPSR: GPSR to rozporządzenie (UE) 2023/988 w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów. Stosuje się je od dnia 13 grudnia 2024 r. do produktów konsumenckich innych niż żywność, także przy sprzedaży na odległość konsumentom w Unii, bez progu ilościowego. Dotyczy producentów, importerów, dystrybutorów, dostawców usług realizacji zamówień i internetowych platform handlowych.
GS1 Digital Link: GS1 Digital Link to standard (ISO/IEC 18975), który zapisuje numer GTIN produktu w adresie internetowym. Skaner w sklepie odczytuje z niego GTIN, a smartfon otwiera stronę produktu, więc jeden kod służy gospodarce magazynowej i informacji dla konsumenta. Standard nie jest obowiązkiem prawnym.
GTIN: GTIN (Global Trade Item Number) to światowy, niepowtarzalny numer jednostki handlowej zapisany w kodzie kreskowym na opakowaniu, często nazywany EAN. Numery nadaje się za pośrednictwem organizacji GS1. Kasy i systemy magazynowe odczytują GTIN, aby rozpoznać artykuł. Prawo Unii nie wymaga numeru GTIN do kodu QR z informacjami o produkcie.

K

Karta charakterystyki: Karta charakterystyki to dokument, który dostawca substancji lub mieszaniny przekazuje zawodowym odbiorcom. W szesnastu sekcjach opisuje zagrożenia, środki ochrony i postępowanie w razie wypadku. Wymaga jej art. 31 rozporządzenia REACH dla substancji i mieszanin stwarzających zagrożenie, substancji PBT i vPvB oraz substancji z listy kandydackiej.
Karta techniczna: Karta techniczna opisuje właściwości, zastosowanie, sposób obróbki i przechowywania produktu. Żaden akt prawa Unii nie wymaga jej w sposób ogólny, ale wykonawcy, projektanci i dystrybutorzy jej oczekują. Nie zastępuje karty charakterystyki według REACH ani deklaracji właściwości użytkowych dla wyrobów budowlanych, które mają własne podstawy prawne.
Kompetentna osoba (karta charakterystyki): Kompetentna osoba przygotowuje kartę charakterystyki, uwzględniając szczególne potrzeby i wiedzę użytkowników karty (załącznik II pkt 0.2.3 REACH). Dostawcy substancji i mieszanin zapewniają, że kompetentne osoby przechodzą odpowiednie szkolenia, w tym przypominające. Rozporządzenie nie wskazuje konkretnego zawodu; liczy się wiedza o klasyfikacji, zagrożeniach i środkach ochrony.

L

Lista kandydacka: Lista kandydacka to prowadzony przez ECHA wykaz substancji wzbudzających szczególnie duże obawy (SVHC), które mogą zostać włączone do wykazu substancji podlegających procedurze udzielania zezwoleń. Wpis na listę kandydacką oznacza obowiązek dostarczania karty charakterystyki, także dla substancji niezaklasyfikowanej (art. 31 ust. 1 REACH), oraz obowiązki informacyjne dotyczące wyrobów (art. 33).

N

Nadzór rynku: Nadzór rynku to czynności wykonywane i środki stosowane przez organy nadzoru rynku w celu zapewnienia, aby produkty spełniały wymagania mającego zastosowanie unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego, oraz ochrony interesu publicznego określonego w tym prawodawstwie. Ramy i uprawnienia określa rozporządzenie (UE) 2019/1020 (art. 3 pkt 3 i art. 14).

O

Osoba odpowiedzialna (art. 16 GPSR): Osoba odpowiedzialna to podmiot gospodarczy mający siedzibę w Unii, który odpowiada za produkt według art. 16 GPSR. Produkt nie może być wprowadzony do obrotu bez takiego podmiotu. Jest nim producent z siedzibą w Unii, a w przeciwnym razie importer, upoważniony przedstawiciel lub dostawca usług realizacji zamówień.
Oznakowanie CE: Oznakowanie CE oznacza, że producent deklaruje zgodność produktu z mającym zastosowanie unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym. Nie jest znakiem jakości nadawanym przez urząd ani znakiem pochodzenia. Przy wyrobach budowlanych producent umieszcza je na podstawie deklaracji właściwości użytkowych, przy maszynach razem z deklaracją zgodności UE.

P

Paszport baterii: Paszport baterii to elektroniczny wpis, który od dnia 18 lutego 2027 r. musi mieć każda bateria LMT (do lekkich środków transportu), bateria przemysłowa o pojemności powyżej 2 kWh i bateria do pojazdów elektrycznych wprowadzona do obrotu lub oddana do użytku. Wymaga go art. 77 rozporządzenia (UE) 2023/1542.
PBT / vPvB: PBT oznacza substancję trwałą, wykazującą zdolność do bioakumulacji i toksyczną, a vPvB substancję bardzo trwałą i wykazującą bardzo dużą zdolność do bioakumulacji. Kryteria określa załącznik XIII REACH. Dla substancji PBT / vPvB dostarcza się kartę charakterystyki, nawet jeżeli nie są zaklasyfikowane jako stwarzające zagrożenie (art. 31 ust. 1).
Podmiot gospodarczy: Podmiot gospodarczy to według art. 3 pkt 13 GPSR producent, upoważniony przedstawiciel, importer, dystrybutor, dostawca usług realizacji zamówień lub każda inna osoba fizyczna lub prawna, która ma obowiązki związane z wytwarzaniem produktów lub ich udostępnianiem na rynku. Każda z tych ról ma w prawie Unii własne obowiązki.
Potwierdzenie dostarczenia: Potwierdzenie dostarczenia dokumentuje dla każdego odbiorcy, który dokument, w której wersji i kiedy został wysłany oraz otwarty. REACH nie przewiduje określonej formy takiego dowodu. Pomaga jednak wykazać, że karta charakterystyki została dostarczona najpóźniej w dniu pierwszej dostawy (art. 31 ust. 8) i że nowa wersja trafiła do wszystkich odbiorców.
ProdSG: ProdSG to niemiecka ustawa o bezpieczeństwie produktów (Produktsicherheitsgesetz). Od stosowania GPSR uzupełnia rozporządzenie w sprawach pozostawionych państwom członkowskim: organy, sankcje i język. Ma znaczenie dla polskich firm, które sprzedają produkty konsumenckie w Niemczech, ponieważ według § 6 ProdSG instrukcje i informacje dotyczące bezpieczeństwa podaje się po niemiecku.

R

REACH: REACH to rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów. Obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich. Nakłada na producentów i importerów obowiązek rejestracji substancji i reguluje przekazywanie informacji w łańcuchu dostaw, w tym kart charakterystyki.
Rejestr cyfrowych paszportów produktów: Rejestr cyfrowych paszportów produktów tworzy i prowadzi Komisja na podstawie art. 13 ESPR. Przechowuje niepowtarzalne identyfikatory paszportów, aby organy i służby celne mogły odnaleźć paszport danego produktu. Same dane paszportu nie trafiają do rejestru; pozostają u podmiotu gospodarczego lub u dostawcy usług, któremu to powierzył.
Rozporządzenie CLP: Rozporządzenie CLP, czyli rozporządzenie (WE) nr 1272/2008, reguluje klasyfikację, oznakowanie i pakowanie substancji i mieszanin w Unii. Określa, jak ustala się zagrożenia i jak je oznakować: piktogramami, hasłem ostrzegawczym, zwrotami wskazującymi rodzaj zagrożenia i zwrotami wskazującymi środki ostrożności. Klasyfikacja przesądza, czy wymagana jest karta charakterystyki.
Rozporządzenie w sprawie maszyn: Rozporządzenie w sprawie maszyn (UE) 2023/1230 zastępuje dyrektywę maszynową i stosuje się je od dnia 20 stycznia 2027 r. Reguluje wymagania dotyczące projektowania, oceny zgodności i dokumentacji maszyn. Pozwala dostarczać instrukcję obsługi w formie cyfrowej, a na żądanie użytkownika przy zakupie producent dostarcza ją bezpłatnie na papierze.
Rozporządzenie w sprawie wyrobów budowlanych: Rozporządzenie w sprawie wyrobów budowlanych (UE) 2024/3110 ustanawia zharmonizowane zasady wprowadzania wyrobów budowlanych do obrotu. Weszło w życie z dniem 7 stycznia 2025 r. i stosuje się je od dnia 8 stycznia 2026 r. Stopniowo zastępuje rozporządzenie (UE) nr 305/2011, osobno dla każdej rodziny wyrobów.

S

Safety Gate: Safety Gate to unijny system wczesnego ostrzegania o niebezpiecznych produktach innych niż żywność, dawniej znany jako RAPEX. Organy krajowe zgłaszają przez niego produkty stwarzające poważne ryzyko, a Komisja publikuje ostrzeżenia na publicznym portalu Safety Gate. Podstawą są art. 25 i 26 rozporządzenia (UE) 2023/988 (GPSR).
Scenariusz narażenia: Scenariusz narażenia to według REACH zespół warunków, w tym warunków operacyjnych i środków zarządzania ryzykiem, opisujących, jak substancję się wytwarza lub stosuje i jak kontroluje się narażenie ludzi i środowiska. Jeżeli wymagany jest raport bezpieczeństwa chemicznego, odpowiednie scenariusze narażenia załącza się do karty charakterystyki (art. 31 ust. 7).

U

UFI: UFI to niepowtarzalny identyfikator postaci czynnej: szesnastoznakowy kod, który łączy mieszaninę stwarzającą zagrożenie z informacjami przekazanymi wyznaczonym jednostkom, zwykle ośrodkom toksykologicznym. Umieszcza się go na etykiecie po oznaczeniu „UFI:” (art. 25 ust. 7 i załącznik VIII CLP), aby w nagłym przypadku szybko odnaleźć skład produktu.

Z

Zawiadomienie o odzyskaniu produktu: Zawiadomienie o odzyskaniu produktu to widoczna informacja dla konsumentów o wycofaniu niebezpiecznego produktu. Według art. 36 ust. 2 GPSR ma nagłówek „Odzyskanie produktu ze względów bezpieczeństwa” i opisuje produkt, zagrożenie, zalecane działania, środki zaradcze oraz bezpłatny numer telefonu lub interaktywną usługę internetową.
Zgłoszenie PCN: Zgłoszenie PCN przekazuje informacje o mieszaninie stwarzającej zagrożenie wyznaczonym jednostkom państw członkowskich, zwykle ośrodkom toksykologicznym, aby w nagłym przypadku mogły szybko udzielić porady. Obowiązek mają importerzy i dalsi użytkownicy na podstawie art. 45 i załącznika VIII rozporządzenia CLP. Zgłoszenie zawiera skład, informacje o zagrożeniach i identyfikator UFI.
Zharmonizowana specyfikacja techniczna: Zharmonizowana specyfikacja techniczna określa dla rodziny wyrobów budowlanych, które zasadnicze charakterystyki producent deklaruje i jakimi metodami się je ocenia. Według rozporządzenia (UE) nr 305/2011 są to normy zharmonizowane i europejskie dokumenty oceny. Dla wyrobu objętego taką specyfikacją deklaracja jest obowiązkowa, a wyrób nosi oznakowanie CE.